Od paryskiej kultury do bytomskiej wąskotorówki
Punktem wyjścia dla całego przedsięwzięcia stała się 120. rocznica urodzin Jerzego Giedroycia oraz myślenie redaktora paryskiej Kultury o tym, że przyszłość Polski zależy od podmiotowości jej wschodnich sąsiadów. Zamiast tradycyjnych rocznicowych akademii organizatorzy postawili na literaturę, fotografię, poezję i muzykę, szukając odpowiedzi na napięcia współczesności. Serce wydarzeń bije w dawnych warsztatach naprawczych Górnośląskich Kolei Wąskotorowych przy ul. Brzezińskiej 27. To tam w Atelier pod Suwnicą Michała Rejnera spotykają się echa historii i aktualne dylematy regionu.
Wydarzenia rozłożono na kilka miesięcy, a rozgrzewką dla publiczności był zorganizowany 15 sierpnia Rejw Czytelniczy. Biblioteka Śląska przywiozła wówczas zbiory Instytutu Literackiego wprost do postindustrialnej przestrzeni dawnych warsztatów. Zamiast sztywnych ram i obowiązkowego eksperta postawiono na czytanie na trawie, leżakach i pod chmurką. Główna część programu rusza we wrześniu.
Zwykłe historie i twarda rzeczywistość frontu
Już 19 września o godzinie 18:00 odbędzie się otwarcie wystawy fotograficznej Romana Łuszczki zatytułowana „Zwykłe historie. Tribute to Zofia Rydet”. Cykl powstał w 2006 roku w Iwano-Frankiwsku, dawnym Stanisławowie, skąd pochodziła wybitna fotografka związana z Bytomiem i Gliwicami. Łuszczka portretował mieszkańców w ich domach, dokumentując wielokulturową codzienność miejsca, które dziś oglądamy z zupełnie innej perspektywy pełnoskalowej wojny. Wernisażowi towarzyszyć będzie spotkanie z antropolożką kultury i ukrainistką Olgą Solarz, autorką reportaży o ukraińskim froncie „Dzikie Pole. Wojenna opowieść” oraz „Dzikie pole. Kontrofensywa”. Na miejscu zaplanowano możliwość zakupu książek.
Poezja, muzyka na żywo i ukraińskie głosy
Dzień później, 20 września o godzinie 19:00, literatura spotka się z muzyką na żywo. W dawnych warsztatach wąskotorówki odbędzie się czytanie performatywne z udziałem ukraińskich i polskich twórców: Jurija Andruchowycza, Julii Musakovskiej i Ivana Davydenki. Towarzyszyć im będzie Marcin Markiewicz, wokalista, trębacz i współzałożyciel zespołu KoNoPiAnS. Organizatorzy podkreślają, że dla Andruchowycza, cenionego poety, prozaika i tłumacza nagrodzonego m.in. Nagrodą im. Stefana Heyma w 2026 roku, będzie to pierwsza wizyta w Bytomiu. Obok niego wystąpi poetka i tłumaczka Julija Musakowska oraz Ivan Davydenko, polski poeta i autor podcastu. Organizatorzy przygotowali również akcent pomocowy. Dzięki współpracy z warszawską Kwiaciarnią Grafiki, gablotką adHoc oraz artystami Rafałem Milachem i Mateuszem Kwiatkiem udało się pozyskać prace na aukcję charytatywną. Dochód z licytacji, na której pojawi się m.in. praca laureata World Press Photo Rafała Milacha związana z wojną w Ukrainie, w całości trafi do Fundacji Magia Karpat. Podczas wrześniowych wydarzeń 19 i 20 września na miejscu dostępny będzie także pop-up bar Fuchs.
Dziedzictwo Giedroycia w postindustrialnej scenerii
Finał projektu zaplanowano na październik. W Pracowni Arteterapii i Animacji Kulturowej Miszung przy pl. Kościuszki 10/12 odbędzie się debata z udziałem prof. Wojciecha Śmiei, literaturoznawcy i badacza męskości, oraz Antoniny Tosiek, badaczki diarystyki i poetki. Rozmowa skupi się na tym, jak współcześnie budować relacje polsko-ukraińskie oraz jak kultura i pamięć wpływają na doświadczenia konkretnych ludzi. Wstęp na wszystkie wydarzenia w ramach projektu jest bezpłatny. Projekt realizuje Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne Miszung we współpracy z partnerem, którym jest Biblioteka Śląska. Działanie dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice” Muzeum Historii Polski, przy wkładzie własnym zabezpieczonym przez Miasto Bytom.
